Σχολή Ομήρου (Ανάκτορο Οδυσσέα)

Στον Άγιο Αθανάσιο, στις ανατολικά της Εξωγής στη βόρεια Ιθάκη, βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος που είναι γνωστός ως Σχολή Ομήρου. Η θέση αναπτύσσεται γύρω από έναν μεγάλο βραχώδη σχηματισμό, σε περιοχή με πηγές νερού, και περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά κατάλοιπα από διαφορετικές περιόδους, από την προϊστορία έως τους ρωμαϊκούς χρόνους. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν δύο διαμορφωμένα άνδηρα, που συνδέονται με λαξευτά κλιμακοστάσια, καθώς και κτίρια, πύργο, υπόγεια κρήνη και άλλα στοιχεία λαξευτής αρχιτεκτονικής.

Τα αρχαιότερα ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας ανάγονται στην Τελική Νεολιθική περίοδο, ενώ έχουν εντοπιστεί επίσης κατάλοιπα της Μυκηναϊκής εποχής. Η μυκηναϊκή εγκατάσταση φαίνεται ότι συνδεόταν με την εποπτεία της περιοχής, των λιμένων και των υδάτινων πόρων. Στους ιστορικούς χρόνους η θέση γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη κατά την Ελληνιστική και την πρώιμη Ρωμαϊκή περίοδο. Στο Άνω Άνδηρο σώζεται τμήμα ελληνιστικού πύργου του 3ου αιώνα π.Χ., ενώ στο Κάτω Άνδηρο αναπτύσσεται μεγάλο ορθογώνιο κτηριακό συγκρότημα με στοιχεία που συνδέονται με λατρευτική χρήση.

Η σημερινή αρχαιολογική έρευνα συνδέει το ελληνιστικό συγκρότημα με το «Οδύσσειον της Ιθάκης», ιερό ή ηρώο αφιερωμένο στον Οδυσσέα, το οποίο αναφέρεται σε ψήφισμα του δήμου των Ιθακήσιων περίπου το 207 π.Χ. Η ταύτιση αυτή δίνει στη θέση άμεση σχέση με την αρχαία λατρεία του Οδυσσέα και όχι μόνο με τη μεταγενέστερη παράδοση γύρω από το ομηρικό ανάκτορο.

Ο χώρος είναι γνωστός ως «Σχολή Ομήρου» από τις αρχές του 19ου αιώνα και αποτελεί σήμερα αντικείμενο αρχαιολογικής έρευνας, προστασίας και ανάδειξης από το Υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κεφαλληνίας και Ιθάκης.